Tầng ozone, lỗ thủng ozone, khí nhà kính, chu trình carbon và những phản ứng giữ bầu trời sạch.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Tầng ozone nằm trong tầng bình lưu, khoảng 15–35 km, chứa 90% ozone Trái Đất. Nén lại chỉ dày khoảng 3 mm nhưng hấp thụ gần hết UV-C và phần lớn UV-B.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Lỗ thủng ozone là vùng ozone dưới 220 DU trên Nam Cực mỗi mùa xuân, công bố trên Nature năm 1985. Xoáy cực, mây bình lưu và clo từ CFC là nguyên nhân chính.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
CFC từng có trong tủ lạnh, bình xịt và là nguồn clo phá ozone. Nghị định thư Montreal 1987 loại bỏ dần các chất này; ozone dự báo hồi phục khoảng 2040–2066.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
CO₂ ở lại hàng trăm đến hàng nghìn năm, mê-tan mạnh hơn nhưng chỉ tồn tại khoảng 12 năm, N₂O bền khoảng 110 năm, còn hơi nước là phản hồi do nhiệt độ quyết định
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Đường cong Keeling ghi CO₂ đo liên tục ở Mauna Loa từ 1958: tăng từ khoảng 315 ppm lên 420–425 ppm năm 2024, kèm nhịp răng cưa mùa do cây Bắc bán cầu.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Chu trình carbon luân chuyển carbon giữa khí quyển, đại dương, cây, đất và đá. Con người thêm khoảng 10–11 tỷ tấn carbon mỗi năm, khoảng 45% ở lại không khí.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Nitơ chiếm khoảng 78% không khí, liên kết ba rất bền nên gần như trơ. Sét, vi khuẩn nốt sần và quy trình Haber–Bosch biến nó thành dạng cây dùng được.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Sol khí là hạt nhỏ lơ lửng như muối biển, bụi, sulfate, muội than. Phần lớn làm mát vì phản xạ nắng và làm mây sáng hơn; muội than là ngoại lệ, làm ấm.
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Tambora trên đảo Sumbawa phun trào tháng 4/1815, bắn lưu huỳnh lên tầng bình lưu. Năm 1816 nhiều vùng Bắc bán cầu lạnh bất thường, mất mùa, gọi là năm không có
Ozone, khí nhà kính & hoá học khí quyển
Gốc hydroxyl OH sống chưa tới một giây và rất ít, nhưng phá khoảng 90% mê-tan, phần lớn CO và nhiều chất ô nhiễm. Nó sinh ra từ ozone, tia cực tím và hơi nước.
Một hành tinh trơ trụi — chỉnh bầu trời cho sự sống lên
Mở app Khí Quyển Xem app khác